رویای «چین کوچک»؛ چگونه دیجیکالا در محاصره تحریمها یک امپراتوری ساخت؟
روایتی از تبدیل تهدید تحریمها به فرصت خودکفایی و تغییر استراتژی بنیانگذاران بزرگترین فروشگاه آنلاین ایران
وبسایت Longtrepreneur، رسانهای که بر «تفکر بلندمدت» در دنیای تجارت و فناوری تمرکز دارد و گفتگوهایی با تعدادی از رهبران پیشرو کسبوکار انجام داده، مصاحبهای با حمید محمدی، همبنیانگذار دیجیکالا منتشر کرده است. در این مصاحبه که توسط یاور عباس تحلیلگر و نویسنده تکنولوژی انجام شده، به مسیر پرفرازونشیب تبدیل این استارتاپ به غول تجارت الکترونیک ایران در سایهی تحریمها پرداخته شده است. در این نوشتار، محمدی از تغییر ساختار مدیریتی دیجیکالا به یک «گروه»، تأثیر عمیق پدر شدن بر استراتژیهای بلندمدت کسبوکارهایش، و رویای تبدیل ایران به یک «چینِ کوچک» در حوزه فناوری سخن میگوید.
سایت خبری دید سوم | علم و فناوری، گزیدهای از این مصاحبه را برای مطالعهی خوانندگان خود آماده کرده که در ادامه میخوانید.
از مدیریت اجرایی تا رهبری استراتژیک؛ بلوغ یک یونیکورن
هفده سال پس از آنکه برادران محمدی (حمید و سعید) دیجیکالا را پایهگذاری کردند، این سازمان در حال تجربه یک دگردیسی بزرگ است. این دو برادر اخیراً از مدیریت مستقیم بازارگاه (Marketplace) اصلی کنارهگیری کرده و ساختار سازمان را به «گروه دیجیکالا» تغییر دادهاند؛ هلدینگی که در حوزههای متنوعی نظیر فینتک، تکنولوژیهای بازاریابی (Martech)، تجارت اجتماعی و مدلهای نوین تجارت الکترونیک فعالیت میکند.
در حالی که اکنون یک مدیرعامل جدید سکاندار کسبوکارهای اصلی است، برادران محمدی بر منتورینگ تیمها و هدایت استراتژیهای کلان تمرکز کردهاند. حمید محمدی این تغییر فاز را عبور از «اجرای مستقیم» به سمت «نگهبانی و هدایت» توصیف میکند و جالب آنکه ریشهی این تغییر نگرش را در زندگی شخصیاش میجوید. او معتقد است تولد فرزند دومش، نگاه او را به مدیریت تغییر داده است.
«پدر شدن، تصمیمگیریها را به محاسباتی بلندمدت و چندبعدی تبدیل میکند. بدهبستانها اجتنابناپذیر میشوند، مطلقها از بین میروند و حفظ تعادل ضروری میشود.»
این دیدگاه، بازتاب ذهنیت بنیانگذاری است که سالها نوسان، رشد و بحران را پشت سر گذاشته و اکنون افق دید خود را نه بر مبنای «فصلهای مالی»، بلکه بر مبنای «دههها» تنظیم کرده است.
خودکفایی اجباری؛ نوآوری در خلأ زیرساختها
یکی از بخشهای کلیدی این گزارش، به کژفهمی ناظران بیرونی نسبت به اکوسیستم فناوری ایران اشاره دارد. محمدی استدلال میکند که علیرغم تحریمها، ایران دارای جمعیتی جوان و بهشدت فنی است که استعداد مهندسی آنها با قطبهای جهانی برابری میکند. او به یاد میآورد که چگونه بین سالهای ۱۳۹۳ تا ۱۳۹۵ دهها رویداد استارتاپی و شتابدهنده در کشور شکل گرفت، اما حتی پس از بازگشت تحریمها و خشک شدن جریان سرمایهگذاری خارجی، نوآوری متوقف نشد.
نکتهی قابل تأمل این گفتگو، اشاره به «توسعهی درونزا» در دیجیکالا است. برخلاف بازارهای غربی که شرکتها میتوانند از زیرساختهای آمادهای مثل سیستمهای پرداخت بینالمللی یا غولهای لجستیکی (مانند DHL یا FedEx) استفاده کنند، دیجیکالا مجبور بود همه چیز را از صفر بسازد.
«چون ایران فاقد زیرساختهای رایج در بازارهای غربی بود، دیجیکالا مجبور شد همه چیز را در داخل بسازد. امروز، این شرکت یک سیستم لجستیک ملی را اداره میکند که بیش از ۹۵ درصد سفارشها را مستقیماً تحویل میدهد.»
علاوه بر لجستیک، این شرکت در حوزه مالی نیز دست به خلق راهکار زده است. پلتفرم اعتبار مصرفکننده (BNPL) دیجیکالا اکنون حدود یکچهارم از حجم ناخالص کالا (GMV) را پشتیبانی میکند؛ آن هم با مدلهای اعتبارسنجی بومی که در کشوری بدون آژانسهای رتبهبندی اعتباری (Credit Bureaus) توسعه یافتهاند.
چالش مهاجرت و رویای «چینِ کوچک»
با وجود این دستاوردها، چالشها همچنان باقیاند. محمدی به معضل خروج نخبگان اشاره میکند؛ جایی که مهندسان ارشد ایرانی اغلب جذب شرکتهای اروپایی با حقوقهای بسیار بالاتر میشوند. نکته جالبتوجه این است که بسیاری از مهندسان سابق دیجیکالا که اکنون در اروپا مشغولبهکار هستند، سطح پیچیدگی فنی و فشار کاری در ایران را بسیار بالاتر و چالشبرانگیزتر از نقشهای فعلی خود در شرکتهای بینالمللی توصیف میکنند.
«کل سرمایهگذاری در استارتاپهای ایرانی طی دو دهه، کمتر از یک دور تأمین مالی مرحلهی آخر در ترکیه یا دبی است.»
سرمایه نیز همچنان نایاب است. بر اساس آمارهای موجود، مجموع سرمایهگذاری در استارتاپهای ایرانی طی دو دهه، کمتر از یک راند سرمایهگذاری مرحلهنهایی (Late-stage) در ترکیه یا دبی است. با این حال، حمید محمدی همچنان به بنیانهای بازار خوشبین است؛ او معتقد است حتی رفع بخشی از تحریمها میتواند باعث ایجاد یک «چین کوچک» شود.
«حتی کاهش جزئی تحریمها میتواند پتانسیل یک “چینِ کوچک” را آزاد کند؛ یک بازار داخلی ۹۰ میلیون نفری با ظرفیت فنی ریشهدار.»
میراثی فراتر از تکنولوژی
در بخش پایانی گفتگو، صحبت از میراث و آینده به میان میآید. حمید محمدی از برادرش سعید با تحسین یاد میکند و وسواس بیپایان او نسبت به کیفیت را عنصر اصلی فرهنگ دیجیکالا میداند. اما وقتی نوبت به میراث خودش میرسد، او از عناوین پرطمطراق دوری میکند.
او میخواهد به عنوان کسی به یاد آورده شود که خرید را در ایران بهبود بخشید و دسترسی فروشندگان کوچک به بازاری ملی را تسهیل کرد. تا پیش از دیجیکالا، تنوع و قیمت کالاها بین شهرها نابرابر بود، اما امروز یک کارگاه کوچک در دورافتادهترین نقاط ایران میتواند محصولاتش را به کل کشور بفروشد.
دعوت پایانی حمید محمدی از نویسنده برای بازدید از ایران و مشاهده عملیات دیجیکالا، نشاندهندهی روحیهی بنیانگذاری است که نه در برج عاج، بلکه در ارتباط عمیق با مردم و سرزمینی که کسبوکارش را در آن بنا کرده، باقی مانده است.
برای مطالعهی متن کامل و جزئیات بیشتر این گفتگو، به وبسایت Longtrepreneur مراجعه کنید. (لینک در پایان همین مقاله)
برای مطالعه اخبار و مقالات علم و فناوری اینجا کلیک کنید.
/ پایان پیام
