پایان رویای دلاری Youtube؛ سقوط ۸۰ درصدی درآمد یوتیوبرهای ایرانی

درست در روزهایی که بسیاری از تولیدکنندگان محتوا خود را برای درآمدزایی پایان سال میلادی ۲۰۲۵ آماده می‌کردند، یوتیوب با یک تغییر الگوریتم بی‌سروصدا اما ویرانگر، شیر فلکه دلاری وب فارسی را بست.

گزارش‌های میدانی و آمارها نشان می‌دهد که از ۲۵ آذرماه، درآمد یوتیوبرهای ایرانی [که مخاطبین آنها در داخل ایران بودند] حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد کاهش یافته است؛ اتفاقی که نتیجه به‌روزرسانی سیستم‌های تشخیص موقعیت گوگل است که ازین پس “مخاطب ایرانیِ متصل به VPN را نه‌تنها شناسایی، بلکه از چرخه «ترافیک ارزشمند» برای تبلیغ‌دهندگان حذف می‌کند.” این یعنی پایان دورانی که بازدید مخاطب ایرانی، به قیمت کاربر آمریکایی یا اروپایی فاکتور می‌شد.

زلزله ۸ ریشتری در اکوسیستم ویدئویی ایران

یادداشت | دید۳ – تا پیش از نوامبر ۲۰۲۵، یوتیوب برای بسیاری از جوانان ایرانی، به‌ویژه نسل Z، تنها پناهگاه امن اقتصادی در میان طوفان‌های تورمی بود. پلتفرمی که با وجود فیلترینگ داخلی و تحریم‌های خارجی، مسیری باریک اما پربازده برای کسب درآمد ارزی محسوب می‌شد. اما دسامبر ۲۰۲۵ چهره‌ای بی‌رحم از اقتصاد پلتفرمی را به نمایش گذاشت.
بر اساس داده‌های جمع‌آوری شده توسط دید سوم، شاخص حیاتی «درآمد به ازای هر هزار بازدید» (RPM) که پیش از این برای کانال‌های موفق فارسی بین ۳ تا ۸ دلار نوسان داشت، در یک سقوط آزاد به ارقام ناچیز ۲۰ سنت تا ۱ دلار رسیده است. این تغییر ناگهانی، هزاران کانال فارسی‌زبان را که مدل کسب‌وکارشان صرفاً بر «نمایش تبلیغات» (AdSense) استوار بود، در آستانه ورشکستگی قرار داده است.

مکانیزم سقوط: چرا یوتیوب پول نمی‌دهد؟

درک این بحران نیازمند فهم تغییر استراتژی گوگل است. ماجرا فراتر از تشخیص ساده IP است. یوتیوب سال‌هاست می‌داند ترافیک ورودی از ایران با VPN می‌آید، اما تاکنون با نوعی «تسامح الگوریتمی» با آن برخورد می‌کرد. آپدیت جدید اما این تسامح را کنار گذاشته است.
علی فرخی، مشاور استراتژیک یوتیوبرها، وضعیت جدید را تغییر در تعریف «ارزش» می‌داند. تا پیش از این، وقتی کاربر ایرانی با فیلترشکنِ آلمان وارد می‌شد، سیستم تبلیغاتی یوتیوب در بسیاری از موارد او را مخاطب اروپایی فرض کرده و تبلیغات گران‌قیمت یورویی به او نمایش می‌داد. اما الگوریتم‌های جدید با تحلیل رفتاری، ایمیل، لوکیشنِ دستگاه و الگوهای تماشا، هویت جغرافیایی واقعی کاربر را با دقتی بالای ۸۰ درصد کشف می‌کنند.
نتیجه ساده و دردناک است:

گوگل به تبلیغ‌دهنده آمریکایی یا اروپایی تضمین می‌دهد که بودجه‌اش را برای کاربری که در ایران نشسته و قدرت خرید دلاری ندارد، هدر ندهد.

ترافیک ایران حالا در دسته‌بندی «ترافیک کم‌ارزش» یا در برخی موارد «Invalid Traffic» قرار می‌گیرد و سهم تولیدکننده محتوا از تبلیغات ادسنس، تقریبا صفر می‌شود.

روایت‌های میدانی؛ از آریا کئوکسر تا کانال‌های کوچک

صدای شکستن استخوان‌های اقتصاد یوتیوب فارسی را می‌توان در ویدئوهای اعتراضی چهره‌های شاخص شنید. آریا کئوکسر، از پیشگامان یوتیوب فارسی، در واکنشی صریح اعلام کرد که درآمدش با افتی باورنکردنی مواجه شده است.
او با مقایسه‌ای آماری، پرده از عمق فاجعه برداشت: «ویدئویی که پیش از این با ۴۰۰ هزار بازدید می‌توانست هزاران دلار درآمد ایجاد کند، حالا به‌زحمت ۴۰۰ دلار می‌سازد.» طبق گفته‌های او، RPM برخی ویدئوها که سابقاً تا ۱۱ دلار می‌رسید، اکنون به مرز ۱ دلار سقوط کرده است. این یعنی یوتیوبر برای حفظ سطح درآمد قبلی خود، باید ۱۰ برابر بیشتر بازدید بگیرد؛ امری که با توجه به محدودیت‌های اینترنت در ایران، عملاً غیرممکن است.

مثلث مرگبار: تحریم، فیلترینگ، کیفیت اینترنت

بسیاری از کاربران خشمگین، انگشت اتهام را صرفاً به سمت فیلترینگ داخلی می‌گیرند و معتقدند اگر یوتیوب رفع فیلتر شود، مشکل حل خواهد شد. اما تحلیلگران اقتصادیِ فضای دیجیتال، واقعیت تلخ‌تری را ترسیم می‌کنند.
حتی اگر فردا صبح فیلترینگ یوتیوب در ایران برداشته شود، دو ضلع دیگر این مثلث مرگبار همچنان فعال‌اند:

1. تحریم‌های ایالات متحده: یوتیوب ایران را در لیست کشورهای پشتیبانی‌‌شده برای درآمدزایی (Monetization Partner Program) قرار نمی‌دهد. حتی بدون نیاز به VPN، ترافیک با IP ایران هیچ درآمدی تولید نخواهد کرد چون سیستم بانکی و مالی برای انتقال پول وجود ندارد و گوگل نیز اجازه تراکنش مالی با ایران را ندارد.
2. کیفیت شبکه: میلاد نوری، کارشناس فناوری، به عامل پنهان دیگری اشاره می‌کند. حتی اگر موانع سیاسی برداشته شود، اینترنت گران و ناپایدار ایران، مانع از آن می‌شود که کاربر ایرانی بتواند ویدئوهای طولانی و تبلیغات باکیفیت را تماشا کند. الگوریتم یوتیوب، کاربرانی را که تبلیغات را رد می‌کنند یا ویدئو را نیمه‌کاره می‌بینند، کاربرانی با ارزش پایین تلقی می‌کند.

آیا عصر یوتیوب فارسی تمام شده است؟

محسن وفانژاد، هم‌مؤسس رسانه ویجیاتو، معتقد است این بحران، اگرچه دردناک است، اما به معنای پایان کار نیست؛ بلکه آغاز عصر «حرفه‌ای‌گری اجباری» است. به گفته او، پیش از این یوتیوب تنها ۱۰ تا ۲۰ درصد مخاطبان را ایرانی تشخیص می‌داد، اما اکنون این عدد به ۸۰ درصد رسیده است.
وفانژاد به نکته کلیدی اشاره می‌کند: «تیم‌هایی زنده می‌مانند که مدل درآمدی خود را تغییر دهند.» دوران اتکای صرف به درآمد مستقیم از یوتیوب (AdSense) به سر آمده است. کانال‌های بزرگ جهانی مانند LineStick تنها ۱۱ درصد از درآمدشان را از خودِ یوتیوب می‌گیرند و مابقی از طریق فروش کالا، همکاری در فروش و اسپانسرینگ تأمین می‌شود.
این تغییر پارادایم، یوتیوبرهای ایرانی را به سمتی سوق می‌دهد که سال‌ها از آن پرهیز داشتند: اسپانسرشیپ داخلی. حالا که دلار گوگل قطع شده، برندهای داخلی تنها منبع نقدینگی برای بقای این رسانه‌ها خواهند بود.

راهکار دیگر تولید محتوای جذاب برای کاربران خارج از ایران است. این امر با تولید محتوای فارسی برای هدف گرفتن مخاطب فارسی زبان خارج‌نشین میسر خواهد شد. راهکار دیگر تولید محتوا به زبان انگلیسی برای مخاطبین بین‌المللی است؛ که در این مسیر علاوه بر زبان محتوا، موضوع و کیفیت محتوا هم اهمیت ویژه‌ای خوهاد داشت.

چشم‌انداز آینده یوتیوب: کوچ یا سازگاری؟

وضعیت کنونی، یک غربالگری بزرگ است. کانال‌های کوچک، سرگرمی‌سازان آماتور و کسانی که به امید «پول مفت دلاری» وارد این فضا شده بودند، احتمالاً در ماه‌های آینده صحنه را ترک خواهند کرد. اما رسانه‌های تخصصی، کانال‌های آموزشی و تیم‌های بزرگ که مخاطب وفادار (Community) ساخته‌اند، با تغییر استراتژی به حیات خود ادامه می‌دهند.
یوتیوب فارسی نمرده است، اما مدل اقتصادی آن برای همیشه تغییر کرد. از امروز، یوتیوبر بودن در ایران دیگر به معنای داشتن یک ماشین چاپ دلار نیست؛ بلکه تبدیل به یک کسب‌وکارهای رسانه‌ای جدی شده است که باید برای هر ریال درآمدش، محصولی بفروشد یا اسپانسری جذب کند.

/ آیدین شیرگو